mardi 17 janvier 2012

               Bediga Negra en País Basc : Dax/Hossegòr/Espeleta


Es la dintrada ! E coma a cada dintrada, ai lo moral al fond de las botas. En soldas las botas. O joslinhi per de que quand vai pas, cal relativisar, totjorn ! Vau quitar mon garatge fins a las vacanças que venon ? Al mens sarai contenta d'i tornar ! Avèm una molonada de trabalh en perspectiva ? Dintrarem mens colhons cada sern a l'ostal. Caldrà èsser filmat maugrat la timidat ? Ben farà de polits sovenirs d'agachar dins qualquas annadas. Bref, quand sèm en bas, podem pas que montar.

En esperant, vos vau parlar d'un país que m'agrada fòrça, e que i passèri qualques jorns del temps de las fèstas de Nadal : Lo País Basc que li dison Euskal Herria, per mostrar qu'aprenem quicòm en licéncia d'occitan ! Precisi que soi fòrça chovina e que cridi a qual lo vòl ausir que mon vilatge es lo mai polit del mond. Dalhors, gaitatz s'es pas polit coma tot : 



Aquò explica, a mai s'es pas polit, qu'ai jamai agut envetja de visitar de regions de França, per çò qu'èri segura d'aver vist l'essencial ! Mas un jorn, descubriguèri lo País Basc e Las Lanas, que m'agradan elas tanben. E dempuòi, me fau totjorn un plaser d'i tornar. Dax, Hossegor, Baiona, Anglet, San Sebastian e encara d'autres ! Sai pas per que, mas son d'endreches que me calmejan. Ont me sentissi vertadièrament en patz e vuèja. Per començar, i a Dax, ciutat das aigas ! Me diretz, es pas la vila que fai somiar ! Per dire la vertat, es una ciutat termala, envasida per lo vielhum que ven de tota part de França, per trempar son cuòl dins sas aigas dichas curativas. I a pas res a i far, pas res a i veire, nimai de visitar. Vila das aigas, pòrta plan son nom pecaira ! Plòu de longa dins Las Lanas ! Es terrible  per una bediga. Pasmens m'agrada, Dax. M'encanta per exemple de manjar dins son pichòt restaurant poirrit, avenguda Clemenceau : L'Orange Ball. I a pas jamai degun, la decò sembla estada facha per ma rèire-rèire grand e i a lo panèu irange que cluqueja sens fin, defòra, per degun. Me fai pietat l'Orange Ball. Pasmens m'agrada tròp d'i manjar !







Es Dax que me faguèt aimar lo País d'en primièr. Èra pas que la debuta d'una longa istòria d'amor. Faguèri puòi la conoissença d'Hossegor e sa platja. Verai qu'es bela la Mar Nòstra, mas l'Atlantic es un espectacle que val lo còp atanben.

Se perseguissetz aprèp Hossegor, quitatz Las Lanas per lo polit, lo sol, l'unenc País Basc. Ma descoberta d'aquel, comencèt amb lo pichòt vilatge d'Espeleta/Ezpeleta, conegut coma tot lo mond s'en dobtan per sa pebrina celebrada cada an al mes d'octòbre. Pasmens, es l'annada tota que podètz remirar las parets rojas del vilatge, qu'aboris amb fiertat sas pebrinas. Lo torn d'Espeleta es lèu fach...per los que son pas interessats per la mangiscla. Per ieu, lo País Basc se resumís a tres causas e lo manjar ne fai partit ! De mangiscla ne volètz vautres ? De botigas de salsissòts, de formatge, de glaças artisanalas Txomin, sens doblidar de chocolats amb lo famós talher Antton.
Talher del molin Espeleta

Glèisa d'Espeleta



Ostal Antton

















Al còp que ven per contunhar la visita d'Euskal Herria...

vendredi 2 décembre 2011

BEDIGA KART


                                                     


De qué m'agrada quasi mai que Nadal ? Desencusatz per la transicion poirida...Es la fin del semèstre e cadun fai çò que pòt ! M'agrada tanben de faire la piòta al karting. Es un moment ont me pòdi vojar lo cap dels laguis, rire e de còps plorar (de rire mas pas totjorn !). Cavalguèri mon primièr karting a sept ans a la Granja Villa en Pèro. Eri pas trop rassegurada mas lo tipe de la gira me diguèt fèrme : 
_Te laguies pas nenòta, se pòt pas que taules amb un kart...
Desamarrèri. Anava plan. Abrivèri. M'agradèt. Apièjèri encara mai e virèri per préner lo viratge. Aquí faguèri un tonèl espectaculari e aterrèri dins lo decòr ! Primièr accident de la rota a sept ans, tot lo mond se pòdon pas vantar d'aquò. En tot cas, ieu m'en vanti pas...Lo temps passa e decidi de m'o metre seriosament al karting. Lo mai pròche d'a cò meu es a Grabels. Lo primièr còp (de kart francés) lo tipe me ditz :
_ Te laguies pas jovenòta, es impossible de taular amb un kart...
Impression d'aver ja viscuda aquela scèna...Marrit pressentiment. Aquel còp se passèt plan e dempuòi i vau sovent. Es una gira pro larga, interessanta de far e lo mond que i trabalhan son fòrça agradiu. De quora en quora organizan de jornada pilotatge ont lo circuit es reservat per una còla reducha. Om s'i pòt inscriure e virar tot lo jorn per se melhor. Lo patron t'observa e balha de conselhs segon çò que se pòt melhorar dins la conducha. A mai se fai aquelas jornadas, a mai se pòt menar de karting poderós çò pus interessant. I a tanben de corsas mai o mens importantas que se debanan e que son totjorn espantanta de veire. M'agrada de veire l'estile e l'estrategia de cadun. 


 

Mas recentament descobriguèri lo karting sus glaça que n'aviái pas jamai fach. Los fornidors de l'automobila organizan sovent de jornadas d'iniciacion a qué que siague (de F3000, de batejalhas de pilotatge o de corsas de karting) ont mecanicians e carrocièrs de Lengadòc son convidats. Erem doncas un quinzenat a Vegapolis Montplhièr per se liurar batèsta entre carrociers de diferentas ciutats, puòi qu'èra de kart sus glaça ! Imaginatz un pauc ! Sus la pista granda, avián instalats de plaidejaments per qu'aquò semblèsse los corredors d'una gira. Lo circuit contunhava ont i a normalament la pista de dança e qu'es mai estrech per passar. A vòstre vejaire, de qué se passa quand largatz amassa, vint òmes completament calugs de l'automobila, sus una pista de kart ? Evidentament, los organizadors avián vist venir lo còp. Qualques susvelhants èran escampilhats sus la gira, per vigilar que degun faguèsse pas lo colhon. Se ne vesián un que depassava a la dintrada del pertús, que butava un autre kart o que tocava un plaidejament, lo menaire aviá una multa : lo susvelhant aviá una telecomanda qu'alentissiá un momenton lo kart. Pichòt aperitiu abans de i anar. Aquí, èron totes los melhors amics del mond, charra que charraràs, e consí vas, e de qué contas dempuòi lo temps...e patin cofin. Puòi metèm la combinason, lo casco e sonan las còlas. Tre lo despart, vai quèrre amistats e gentilhessa ! Avèm d'astre que se fagan pas cambeta. Son d'òmes : vòlon totes arribar primièr de segur ! Un còp sus la gira, quane plaser ! A la debuta, èri tota desvariada per qu'es totalament diferent del circuit sul quitran. Ben òi, la glaça aquò lisa. Quand freina, lisa sus dètz metre e s'espotís contra la paret, lo kart vesin....o encara lo susvelhant ! Cal lo temps de s'acostumar e d'atrobar la tecnica. Evidentament, ne calguèt un de colhon per escampar pelòfas de bananas e petards sus la pista . Foguèt una penta de rire e d'emocions tota la serada. Espèri qu'aurai l'escasença d'o far tornarmai e que mon istòria d'amor amb lo kart durarà encara longtemps !


dimanche 27 novembre 2011



M'agrada, m'agrada, m'agrada Nadal !

Cada annada, quand se sarram de las fèstas, veni insuportable per mon entoratge (vòli dire encara mai que de costuma). Urosament per eles, Nadal es pas qu'un còp per l'an. Per ieu, es un periòd comol d'estrambòrd e un pauc de tristum. Mas subretot d'estrambòrd ! Comença tre la mitat del mes de novembre. Las botigas cambian sa veirina d'Halloween per se vestir de blanc, de verd o de roge. I a un fum d'estile de decoracion possibla a l'ora d'ara : lo tradicional verd e roge, lo glacial blau e blanc o encara lo negre (que m'agrada pas cap). Podriái passar d'oras entièras dins aqueles magasins a trantalhar per causir las colors de mon sap, per fin finala dintrar sens pas res, puòi que n'ai ja de decoracions...Los supermercats escapan pas a la contagion de Nadal. Cal traversar de carrièras longàssas de boitas de chocolat de totes los gostes, abans d'arribar al rai fresc. Tot aquò m'en lassi pas. Cada annada m'encanta de veire, quasi, las meteissas causas que tòrnan. Los chocolats, las decoracions, las joguinas. A la television, passan los meteisses films dempuòi de lustres ! Es lo temps de las comedias romanticas a la Love Actually e Bridget Jones ! Puòi i a la crompa tradicionala del calendièr de chocolat ! Tot lo mond an lo seu. Es un bonur de se levar lo matin, de dubrir lo fenestron en carton, se demandar se serà una estèla o un trin en chocolat... E de còps que i a, pas res. Lo fenestron es vuèg. Per que i a un golamàs qu'a manjat sos vint cinc chocolats tre lo primier del mes, e a decidit de s'atacar al tieu de calendièr ! Mas Nadal es tanben un moment de partage, doncas se cal pas enfadar. Lo melhor mejan es de plancar lo calendièr dins un endrech segur, ont lo gloton lo traparà pas jamai. Nadal se vei, e se sentís ! Nòlia bon Nadal ! Al mercat que se debana en parallèl de las iviernalas sus La Comedia, de mercants fan grasilhar de marrons o de castanhas. Te met una ponhada dins un cornet en carton e se pòt crocar dedins en se passejant dins lo mercat ont l'odor de vin caud se mescla al fum de las castanhas que craman. Un pauc pertot, dins las carrièras o a l'Universitat, podèm sentir las aurenjas o las clementinas. Aquò's tanben Nadal ! Mas me pensi que tot lo mond saràn dacòrd per dire que çò que nòlia pus bon, es çò rare : la nèu. E los cracinaments que fan los pases dins la nèu. Brèu ! I a tot un fum de tradicions que me fau (a ieu e a ma familha) un dever de respectar cada an, coma l'escota jornalièra d'aquel cant de Nadal. Normalament es pas qu'a partir del primièr de decembre, mas vau far una excepcion per uòi :



Vaquí totas las rasons per de que m'agrada tant Nadal. Es lo moment ont la familha se recampa. Çò triste es que las gens, elas, son de mens en mens al rendetz vos. I a cinc ans, èrem totes esquichats sus la taula del salon, los rires cubrissián lo son de la ràdio. Sus las fòtos, de parelhs de gautas rojas que rison. Uòi, sèm mens e a taula i a pro de plaça. Lo cant de Nadal que passa en bocla s'ausís plan. S'embarrar dins lo tristum ? Non pas, per que totes los moments passats, seràn de polits sovenirs !


lundi 21 novembre 2011

La frasa del jorn : 
"Se contunha de capejar aital, la vau metre sus la plaja arrièra de la veitura de Barbarà."




Qual a dich aquò ?

dimanche 20 novembre 2011




« Cal pas jutjar un libre a sa cobertura ». Òm ditz de longa, qu'es pas polit d'aver de prejutjat sus las gens, e encara mai de criticar quand òm sap pas. Aquò començava.. tre l'enfància, quand alongavam dos pans de nas davant los espinarcs crèmas, e que la mamà reprochava : « _Cal gostar abans de dire qu'es pas bon ! ». Fin finala es quand même desgulassa, mas al mens se podèm regaudir d'aver tastat...o pas ! Marcha tanben per la musica, los vestits, los libres e las personas. Pareis que n'i a que capitan de demorar neutre. Ieu ne soi pas capabla e mai s'ensagi de me melhorar. Vertat qu'es mal. Dempuòi que trevi lo departament d'occitan, aviái de prejutjats sus qualquas personalitats, mai que mai d'escrivans. Comencèt amb Mistral e son òbra màger : Mirèio. M'a pas res fach pecairòt. Son benlèu de causas qu'ausiguèri pr'aquí n'aquí, una frasa per aicí, una frasa per ailà, o mesclatz tot e PAN ! Avètz una idèia tota facha sus Mistral. E vaquí qu'en primièra annada, nos calguèt legir Mirèio ! Urosament que soi una estudianta seriosa que fai sos devers, legiguèri Mirèio. E ben m'agradèt fòrça fòrça. Aguèt pas res de veire amb çò que m'imaginavi. Dempuòi aquel episòd, Mistral e ieu avèm fach la patz. Coneissetz l'autre provèrbi ? « Los prejutjats an la vida dura ». Los apriòris coma l'agram, contunhèron de créisser malgrat l'experiéncia mistralenca. Fins a i a pauc de temps, èra çò parièr amb Ives Roqueta. L'aviái pas jamai vist, nimai ausit e encara mens legit. Un jorn demandèri : « _De qué ne sas tu, d'Ives Roqueta ? _Se vòs Ives Roqueta, es un pauc lo Voldemort d'Occitània.... ». Es coma aquò que comencèt entre el e ieu. I a mièlhs coma primièr rescontre, per que me fai paur Voldemort. A-n'aquò s'apondèt totes los prepaus del Mèstre JCF que descriguèt l'escrivan coma un òme amb fòrça caractèr en contant d'unas anecdòtas. Dins mon sicap de caluga, pastat de catequisme dualista e traumatisant, faguèri D'Ives Roqueta lo besson malefic de Max Roqueta, qu'es lo Bon-Dieu-que-fa-plòure. Vos passi lo demai dels detalhs que m'inventèri tota sola. E ben òc, soi aisidament impressionabla ieu ! D'un brave tipe qu'a pas res demandar, ne fau un dracàs. Mas encara un còp, mercés a-n'aquela polida disciplina qu'es la literatura, m'avisèri tornarmai de mas errors. L'an passat, anèrem en Rouergue per descobrir lo país de Bodon. Vegèrem una vidèo agradiva ont Ives Roqueta parlava de l'òbra de Bodon, sus un fons dessenhat. M'encatèt son biais de parlar e sa lenga que semblava se raprochar de lo qu'ai pogut ausir a cò mieu. Pr'aquò, me decidiguèt pas completament per lo legir. Ongan, nos cal far tres fichas de lectura, sus tres òbras diferentas. Rebalavi dins la bibòc, a dobrir puòi tanquar cinquanta libres, sens me decidir. Un vintenat de monta-davala sus la cadièra aprèp, aviái totjorn pas res trapat. Desesperada, me viri cap a mos camaradas (Oï, demandi sovent lo vejaire dels autres): « _Sabètz pas de qué podriái legir per ne far un estudi ?  _A ieu, m'agrada fòrça Ives Roqueta, en pus es de mon país ! ». E coma Noemia es totjorn de bon conselh, causiguèri de l'escotar. I a tanben que n'ai mon confle de cercar. Manlèvi Made in « France » e lo legissi gaireben d'un trach ! Revelacion, flash, liuç çò que volètz. Encara un còp de mon educacion crestiana de segur...Brèu, m'agrada tròp e mai s'es pas polit de dire « tròp » quand s'agís d'una òbra aitala. Per contar un pauc, lo libre recampa tres novèlas : Einführung in die Florida, La Maleta e Merda a Vauban. La novèla de La Maleta m'agradèt mai. Conta l'odissèa d'una familha modesta que s'en vai al Mans per las vint quatre oras. Lo paire, la maire e los dos drollets que charran e se carpinhan mai que mai çò pus risolièr. Es una de las istòria que pòt èsser la nòstra e que d'efièch rampela de sovenirs d'enfància. Aprèp, me pensi pas èsser qualificada per far l'analisi de tot aquò. Seriá pecat. I a una causa que cambia pas, es que gardi una certana crenta cap a-n'aquel Mossur, qu'es pas pus de paur mas d'admiracion e de respècte.
Soi tombada, entre autra, sus aquesta vidèo qu'ilustra plan lo libre qu'ai legit e la tòca de son autor. S'exprimís amb una mescla d'emocion e de convicion que me galinan la carn.

L’abécédaire d’Yves Rouquette, un film d'Hélène Morsly (extrait) from helene morsly on Vimeo.

dimanche 13 novembre 2011

Nos parlèt d'un temps, que los mens de vint ans, lo pòdon pas conéisser...




I a dos meses, vegèri "Carle Aznavour en concèrt a Montpelhièr". Diguèri a la mamà "Es l'escasença, qu'aprèp serà tròp tard". E vejaquí nos dijòus de ser partidas per veire, e mai que mai, per escotar d'Aznavour. Sus la rota, pas que de cagaraulas en Laguna. Encapèri la rason d'aquela concentracion anormala de gasteropòds, sonque en arribant al Zenith : Mejana d'atge de la populacion sus plaça : 75 ans. Los concèrts qu'an de costuma una primièra partida, o que començan una mièja ora mai tard, aquí i pensatz pas ! A uòch oras picantas, lo monsur èra assetat, penchenat, lo micro dins las mans, aprestat per cantar que ! Los vièlhs i tenon a l'ora. Se fa pas d'èsser en retard. Es simple, lo mendre pet de travèrs, los vièlhs te ne fan un formatge.
Ieu amb mon imaginacion versanta (e pas totjorn santa), tiravi de plans sus la comEta. Benlèu que me remarcarà, Aznavour. Benlèu s
nos maridarem ! Sens anar tan luònh, me pensavi que parlariá un pauc. Un bocin d'occitan puòi qu'es a Montpelhièr, fariá pas de mal. Ieu e mon imaginacion. Pas bonjorn, pas mèrda e en abans la musica ! Avètz ja ausit l'expression "aver un caractèr a la Carle Aznavour " ? Se trapariá : "expression modèrna (o vièlha) per dire de quauqu'un qu'a un caractèr de mèrda". L'aviái ja vist dins d'emissions Aznavour. Me disiái qu'èra normal d'aver una personalitat, quand òm es un artista grand. Parlar franc es rare a l'ora d'ara. Aquí i a pas pus res de normal. Canta una, doas, tres cançons. S'arrèsta per parlar.
Aaaa, o sabiái, se pòt pas far autrament :
_Bonser en totes !

A, quand mème. Es pas tròp lèu...

_Voliái rampelar, per que sai que i a de personas qu'ausisson mal dins la sala...

Aaa, quane brave òme...A un mot gens per los qu'ausisson pas.

_...qu'es enebit de prene de fòtos, que lo lum me destorba vertadièrament, es insuportable.

Bug cerebral e l'aire estabosit que vai amb.

. A-n'aquel moment, encapèri pas. Per que son los sords que prenon de fòtos amb de flash ? Puòi, un esliuç de vertat : Lo tipe es a engular los que prenon de fòtos. E foguèt coma aquò tres còps dins lo concèrt. Vos pòdi assegurar qu'escampa un brave còp de freg per lo demai de la serada. Per lo rampèl, tornèt pas tanpauc. Mas aquò, es encara pas res...
Quand lo mond van a un concèrt, espèran totjorn la o las cançons que lor agradan mai. Esperavi doncas saborejar lo moment ont cantariá La mamà, Coma dison, For me , Me vesiái ja, Te daissas anar... Sus las quatre, ne cantèt pas qu'una : La mamà, qu'escagassèt coma cal. Aquel cant, conta las darrièras oras d'una mamà italiana. M'agrada, per que capita de pintrar la scena coma se i èri. En tot cas, dins mon cap a ieu, son d'imatges fòrça evocators. Brèu, es pas un cançon per cacalassar ! E ben al concèrt, en plaça de l'aire triste, cantèt La mamà sus un aire de gaug ! Lo mond tiravan totes un morre de tres pams. Comprenguèrem pas çò que se passèt dins la tèsta de Carle Aznavour aquel dijòus 10 de novembre, mas demorarà un mistèri...

En tornant legir, m'avisi qu'ai romegat de longa, coma de costuma. Cal pas creire : èri contenta contenta de veire e d'ausir Aznavour. M'agradan totjorn sas cançons e vos asseguri qu'a una votz tant extraordinària que coma sul CD ! Es malaisit de dire quana cançon preferissi. Ne meti doas aquí, qu'a mon vejaire, fan partidas de las melhoras :

La primièra : Comme ils disent (clicatz per veire)

La segonda :

She, Charles Aznavour. Aquesta es subrebèla, e mai per ieu, qu'asiri l'anglés de costuma

vendredi 11 novembre 2011

Aièr, en cas qu'o sabiatz pas, èra la Sant Felibre. Si, si ! Anatz comprene amb laS frasaS del jorn :
"Lo sol qu'a totjorn pissat sul Felibrige, es Max Roqueta"
"Lo Felibrige son de mond que dançan"
CQFD, los Roqueta son de pissaires ! M'agrada encara mai Max Roqueta ara.